|
Veel familienamen zijn ontstaan uit patroniemen, ook wel vadersnamen genoemd: namen die verwijzen naar de voornaam van iemands vader en zo de familierelatie kenbaar maken. Als vaders voornaam Hendrik is, dan is Hendrikszoon het
patroniem van zijn zoon en Hendriksdochter het patroniem van zijn dochter.
Het achtervoegsel -zoon of -dochter werd afgekort of verbasterd: Hendriksz., Hendriksen, Hendriksdr. Of het werd weggelaten, al dan niet met behoud van de tussen -s: Hendrik(s).
Van de vroege middeleeuwen tot de invoering van de burgelijkestand in de 19de eeuw werd het patroniem bij persoonsregistratie gebruikt.
Het patroniem kon destijds de enige achternaam zijn, en van generatie op generatie verneren, maar het patroniem kon ook door een familienaam worden gevolgd: Jakob Derks Hut en de zoon Derk Jakobs Hut
Het kwam ook voor dat een kleinkind het patroniem van haar vader overnam: Lammechien Jans Pieters. De familierelatie werd zo binnen een naam tot drie generaties uitgebreid: dochter, vader, grootvader. Het patroniem Jans staat op de nominatie een
familienaam te worden. Daarvan is sprake als ook volgende generaties deze naam in gebruik nemen. Dit probleem is er ook de oorzaak van dat soms connecties verloren gaan. In dit voorbeeld wordt door de houder van de naam de achternaam vergeten en
gaat de combinatie met de achternaam verloren.
Het patroniem in zijn oorspronkelijke functie verdween bij de invoering van burgelijkestand in de eerste helft van de 19de eeuw. De persoonsregistratie bij de burgelijkestand wordt beperkt tot het noteren van voornamen en een familienaam, die
definitief in vaststaande spellingsvorm van ouder op kind wordt doorgegeven.
Veel patroniemen zijn bij de invoering van de burgelijkestand een familienaam geworden. Ze zijn niet allemaal even gemakkelijk herkenbaar, omdat veel voornamen die aan de basis van deze familienamen staan niet meer in gebruik zijn.
In Friesland maakte men familienamen uit patroniemen met behulp van het achtervoegsel -ma of men paste andere naamvormingsmechanismen toe: Johannes Sytses nam de familienaam Siedsma aan; Sjoerd Alberts nam de familienaam Alberda aan.
Zo zijn er in andere provincies gelijksoortige voorbeelden te vinden.
|